Historia kina zapisana w tysiącach eksponatów
Jeśli kochasz kino, lubisz stare i współczesne filmy, jeśli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej o gwiazdach ekranu i tych z drugiej strony kamery: reżyserach, scenografach, operatorach i dźwiękowcach przyjdź do Muzeum Kinematografii w Łodzi lub zajrzyj na naszą stronę Zbiory i katalog zbiorów online.
Muzeum Kinematografii w Łodzi to drugie pod względem wielkości archiwum filmowe w Polsce. Zachowuje i upowszechnia zabytki z dziedziny techniki, sztuki i kultury filmowej. Kolekcja muzeum budowana jest od 1986 roku. Obiekty i archiwalia pozyskiwane są w formie darowizn, depozytów oraz zakupów.
Działy tematyczne
Zbiory muzeum liczą ponad dziewięćdziesiąt tysięcy muzealiów, podzielone są na działy tematyczne obejmujące: technikę filmową; plakaty i scenografię; historię kina; scenariusze i scenopisy; animację oraz kopie filmowe.
Technika filmowa
W dziale techniki filmowej gromadzone są unikatowe urządzenia z epoki poprzedzającej film – latarnie magiczne, mutoskop, czy odrestaurowany w 2016 roku fotoplastykon. Datowany na 1900 rok, pochodzi z pracowni wynalazcy tego urządzenia Augusta Fuhrmana. Jest to jedyny w Polsce oryginał, a według Towarzystwa Fuhrmannowskiego jeden z sześciu zachowanych w świecie egzemplarzy.
Ponad to: imponujący zbiór aparatów fotograficznych i kamer filmowych wyprodukowanych w znanych na całym świecie firmach.
Na uwagę zasługuje też bogata kolekcja różnorodnych projektorów filmowych, która ukazuje kolejne etapy rozwoju techniki filmowej od początków kina. Są to profesjonalne i amatorskie projektory i rzutniki na wszystkie szerokości taśmy i różnorodne źródła światła – od lampy naftowej po łuk elektryczny. Wśród nich znajdują się modele produkowane w nieistniejących już dziś i, jedynych tego rodzaju w Polsce, Łódzkich Zakładach Kinotechnicznych „Prexer”.
Plakaty do filmów
Zbiór plakatów i afiszy filmowych, polskich i zagranicznych, liczy ponad dwadzieścia tysięcy obiektów. Najstarsze pochodzą z lat 20. i 30. ubiegłego wieku. W kolekcji znajdują się plakaty do m.in.: Wiernej rzeki z 1936 roku w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, Zapomnianych melodii z 1938 roku w reżyserii Konrada Toma i Jana Fethkego, czy Ostatniego Mohikanina w reżyserii George’a B. Seitz’a i Nie ufaj mężczyźnie w reżyserii W.S. Van Dyke’a – oba z 1936 roku.
Muzeum Kinematografii w Łodzi posiada największą na świecie kolekcję plakatów do filmów Andrzeja Wajdy. Liczący ponad trzysta egzemplarzy zbiór stanowi dowód ogromnej popularności reżysera i jego filmów na wszystkich kontynentach. W kolekcji znajdują się prace autorstwa: Romana Cieślewicza, Wojciecha Zamecznika, Wojciecha Fangora, Franciszka Starowieyskiego, Wiktora Górki, Waldemara Świerzego, Jana Lenicy – ojców polskiej szkoły plakatu, którzy tworzyli również wersje obcojęzyczne swoich plakatów do filmów Wajdy. Nie brakuje też prac Wiesława Wałkuskiego, Jakuba Erola, Cypriana Kościelniaka, Andrzeja Pągowskiego, Marka Freundenreicha, Marcina Mroszczaka, Rafała Olbińskiego czy Rosława Szaybo, oraz plakatów znakomitych zagranicznych twórców m.in. Petera Strausfelda, Dominique Guillotin, Otto Kummerta, Milana Grygara.
Znaczącą część kolekcji stanowią zagraniczne plakaty do filmów polskich reżyserów, m.in.: Aleksandra Forda, Romana Polańskiego, Jerzego Kawalerowicza, Agnieszki Holland, Krzysztofa Zanussiego.
W okresie powojennym, szczególnie w latach 60. i 70.XX wieku, gdy Polska Szkoła Plakatu zyskała międzynarodowe uznanie, plakaty robiły też kobiety. W kolekcji Muzeum znajdują się plakaty do filmów polskich i zagranicznych, których autorkami są m.in.: Maria „Mucha” Ihnatowicz, Anna Huskowska – Młynarska, Liliana Baczewska-Lampert, Hanna Bodnar – Kaczyńska, Jolanta Karczewska-Zagórska i Maria Syska.
Archiwa i pamiątki po twórcach filmowych
Muzeum posiada obszerne archiwa twórców polskiej sztuki filmowej – Andrzeja Munka, Aleksandra Forda, Jana Rybkowskiego, Jerzego Ziarnika, Jerzego Toeplitza, Wojciecha Jerzego Hasa, Jerzego Kawalerowicza, Tadeusza Chmielewskiego, Edwarda Zajička przekazane przez ich spadkobierców. Są to imponujące kolekcje zapisków, korespondencji, fotografii, dokumentów związanych z ich prywatnym i zawodowym życiem. W muzeum znajdują się bogate zbiory archiwaliów dotyczący twórców łódzkiej Wytwórni Filmów Oświatowych: Barbary i Jana Czeczów, Bohdana Mościckiego, Edwarda Pałczyńskiego.
Jest cenna kolekcja pamiątek po Poli Negri, aktorce polskiego pochodzenia, gwieździe niemieckiego i hollywoodzkiego kina niemego lat 20. XX wieku. Archiwum zawiera programy do filmów z jej udziałem, portrety i kartki pocztowe z filmowymi wcieleniami, fotosy, nuty i płyty z jej nagraniami. Jest również unikatowy egzemplarz książki, napisany przez aktorkę w 1925 roku pt.: „La vie et le reve au cinema” („Życie i marzenie w kinie”).
Scenariusze, scenopisy, scenografie do filmów
Tysiące fotosów, bogaty zbiór scenariuszy (w różnych wersjach językowych) i scenopisów, kilkanaście tysięcy programów filmowych z całego świata (w tym programy do polskich filmów przedwojennych z pieczątkami pierwszych łódzkich kin). Także projekty scenograficzne do filmów fabularnych i animowanych, a wśród nich prace najwybitniejszych polskich scenografów: Anatola Radzinowicza, Lidii i Jerzego Skarżyńskich, Kazimierza Mikulskiego, Władysława Starewicza, Bogdana Söllego, Andrzeja Halińskiego, Janusza Sosnowskiego.
Kolekcja animacji filmowej
Szczególne miejsce w zbiorach zajmuje kolekcja polskiej animacji, na którą składają się projekty scenograficzne, projekty postaci, lalki i kadry z filmów animowanych oraz filmy.
W zbiorze lalek, liczącym ponad sto obiektów, są m.in. lalki z 1947 roku do animacji Za króla Krakusa Zenona Wasilewskiego, jednego z pionierów polskiego filmu lalkowego – film uznawany jest dzisiaj za początek polskiej profesjonalnej animacji; Kocmołuszka z 1955 roku czy Damona z 1958 roku w reżyserii Edwarda Sturlisa. Filmy Tadeusza Wilkosza – twórcy misia Colargola czy pingwina Pik-Poka – w tym jego debiutanckie Misie figle z 1959 roku, czy Poranek Misia z 1967 roku – pierwszy odcinek przygód misia Colargola. Z grona wybitnych twórców ze Studia Małych Form Filmowych Se-Ma-For posiadamy prace m.in.: Daniela Szczechury, Jerzego Kotowskiego, Stanisława Lenartowicza, Lucjana Dembińskiego, zaś spośród skupionych wokół Studia Filmów Rysunkowych w Bielsku Białej – m.in. Mariana Cholerka, Romualda Kłysa, Mirosława Kijowicza, Aleksandra Oczko, Franciszka Pyter, Lechosława Marszałka.
Kopie filmowe
Muzeum posiada również własną filmotekę, którą tworzy ponad dwa tysiące tytułów – obok filmów fabularnych również animowane i dokumentalne.
Zbiory cyfrowe
W 2021 roku, dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego oraz Urzędu Miasta Łodzi, powstał muzealny katalog zbiorów.