Popiół i diament (1958)
Reżyseria: Andrzej Wajda
Scenariusz: Jerzy Andrzejewski, Andrzej Wajda
Zdjęcia: Jerzy Wójcik
Scenografia: Roman Mann
Kostiumy: Katarzyna Chodorowicz
Opracowanie muzyczne: Filip Nowak
Dźwięk: Bohdan Bieńkowski
Montaż: Halina Nawrocka
Charakteryzacja: Halina Sieńska
Produkcja: Zespół Filmowy Kadr
Aktorzy: Zbigniew Cybulski, Ewa Krzyżewska, Wacław Zastrzeżyński, Adam Pawlikowski, Bogumił Kobiela
Rok produkcji: 1958. Premiera: 3 października 1958
Kluczowe dzieło polskiej szkoły filmowej, które przyniosło Andrzejowi Wajdzie międzynarodowe uznanie. Czarno-biały obraz, którego bohater, Maciek Chełmicki, młody żołnierz Armii Krajowej ma wykonać rozkaz zastrzelenia sekretarza partii, ale na skutek zbiegu okoliczności zabija kogoś innego, stał się fenomenem kulturowym. Po premierze chwalono znakomite zdjęcia i aktorstwo, zwłaszcza Cybulskiego. Jego Maciek bardziej przypominał bohaterów granych przez Jamesa Deana niż akowskiego konspiratora.
„Uderzające jest wrażenie uczciwości i sprawiedliwości ocen, które wynosi się z kina. Współczucie autorów rozłożone jest równo, obdarza się nim przedstawicieli obydwu obozów i film ten, mówiąc rzeczy gorzkie, stara się przynajmniej zrozumieć motywy postępowania wszystkich bohaterów” – dzielił się opinią Krzysztof Teodor Toeplitz na łamach magazynu „Świat”. Z kolei prof. Tadeusz Lubelski oceniał w notacji dla Archiwum Historii Mówionej Muzeum Kinematografii: „Najlepsze sceny, mimo upływu 60 lat od premiery »Popiołu i diamentu«, wciąż działają na wyobraźnię i emocje, w tym słynna scena w zburzonym kościele. Pojawia się w niej odwrócona figura Chrystusa, podpowiadająca karnawałowe odwrócenie porządku. Stary porządek przestał obowiązywać, nowy jeszcze nie zaczął, bo równocześnie w innej scenie widzimy czekające na powieszenie odwrócone do góry nogami portrety nowych władców – Stalina i Bieruta”.
Ashes and Diamonds (Popiół i diament, 1958)
Director: Andrzej Wajda
Screenplay: Jerzy Andrzejewski, Andrzej Wajda
Cinematography: Jerzy Wójcik
Production Design: Roman Mann
Costume Design: Katarzyna Chodorowicz
Music Supervision: Filip Nowak
Sound: Bohdan Bieńkowski
Editing: Halina Nawrocka
Make-up: Halina Sieńska
Production: Film Unit Kadr
Cast: Zbigniew Cybulski, Ewa Krzyżewska, Wacław Zastrzeżyński, Adam Pawlikowski, Bogumił Kobiela
Year of Production: 1958. Premiere: 3 October 1958
The film is a key work of the Polish Film School that brought Andrzej Wajda international recognition. This black-and-white film, whose protagonist Maciek Chełmicki—a young Armia Krajowa (Home Army) soldier—is ordered to assassinate a Communist Party secretary but, as a result of an unfortunate coincidence, kills someone else instead, became a cultural phenomenon. Upon its release, critics praised the outstanding cinematography and performances, especially that of Zbigniew Cybulski. His Maciek bore a closer resemblance to the characters played by James Dean rather than to a stereotypical underground resistance fighter.
“What is striking is the sense of honesty and fairness of judgment one takes away from the cinema. The filmmakers’ compassion is evenly distributed, extending to representatives of both sides, and the film, while speaking bitter truths, at least attempts to understand the motivations of all its characters,” wrote Krzysztof Teodor Toeplitz in the magazine Świat ( The World). Professor Tadeusz Lubelski, writing for the Oral History Archive of the Museum of Cinematography, observed: “The finest scenes of ‘Ashes and Diamonds’, despite the passage of 60 years since its premiere, continue to engage the imagination and emotions, including the famous scene in the ruined church. It features an inverted figure of Christ, suggesting a carnivalesque reversal of order. The old order has ceased to apply, while the new has not yet begun, a condition echoed in another scene in which we see portraits of the new rulers, Stalin and Bierut, standing upside down and waiting to be hung.”